تعالیم اسلامی سرشار از مباحثی است که شأن و جایگاه بیبدیل پدر را تبیین
میکند. احترام و پاسداشت پدر، وظیفهای ایمانی است و اطاعت از او به دنبال
فرمانبری از خالق هستی، تکلیف دینی شمرده شده است، بنابراین نقش او در
تربیت را نباید نادیده گرفت؛ چرا که پدر همچون خورشید در آسمان زندگی فرزند
میدرخشد و پرتو رأفت و محبت را در جان او میتاباند.
در زبان
فارسی واژهایی چون «پدر» و «بابا» وجود داردو این عنوان به معنای مردی است
که از او فرزند به وجود آمده است.در اینجا برآنیم تا بر اساس آموزه های
قرآنی و روایات نورانی به بررسی حقوق پدر بر فرزند بپردازیم.البته ذکر این
نکته در ابتدای بحث ضروری به نظر می رسد که بدیهی است که پدرانی که از
تربیت فرزند شانه خالی می کنند و به بهانه کار و کسب مال، هیچگونه نظارتی
به تربیت فرزندان ندارند، نمی توانند از فرزندان خود، توقع احترام و رعایت
موازین شرعی را ، نسبت به فرزندانی که پدر در تربیت آنها موثر و پررنگ بوده
را داشته باشند.بنابراین هیچگاه نقش پدر را در تربیت فرزندان، کوچک
ندانید!
حقوق پدر
در
قرآن و روایات، حقوقی برای پدر و مادر برشمرده اند، اما برخی از این
دستورات ، اختصاص به پدر و یا مادر دارد که در این نوشته حقوق پدر را بررسی
می کنیم:
امام زین العابدین علیه السلام فرمودند: حق پدرت این است
که بدانى او، ریشه تو است و اگر او نبود، تو هم نبودى و آن نعمت هایى که در
خود مى بینى و مى پسندى، بدان که پدرت سرچشمه این نعمت ها براى توست . پس
خدا را ستایش کرده و درمقابل این نعمت شکر نما .( امالى صدوق ، ص 371)
امیرمۆمنان
علیه السلام فرمود: در هر مجلسى باشى به احترام پدر و معلمت به پاخیز،
گرچه در تخت شاهى نشسته باشى! (مستدرک الوسائل ، ج 15، ص 203.)
شخصى
از رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم در مورد حقوق پدر سۆال کرد. پیامبر
اکرم در پاسخ وى فرمودند: او را با نام صدا نکند، جلوتر از او راه نرود،
قبل از او ننشیند و براى او لعن و دشنام کسب نکند. (بحارالانوار ج 71، ص
46)
متاسفانه امروزه در میان برخی جوانان و یا در فیلمها مد شده که
پدر و مادر را با اسم کوچک خطاب می کنند، انگار که با دوست و یا هم سن خود
صحبت می کنند، البته دوستی با پدر و مادر بسیار پسندیده است ، اما به شرطی
که احترام آنها از بین نرود.
یکى از گناهان کبیره این است که شخص ،
به پدر و مادر خود دشنام دهد. پرسیدند: یارسول الله ! مگر کسى به پدر و
مادر خود دشنام مى دهد؟ فرمود: بلى . او به پدر ومادر دیگران دشنام مى دهد و
دیگران نیز متقابلا به والدین او فحش و ناسزا مى گویند. (کنز العمال ، ج
16، ص 476)
شخصی از امام صادق علیه السلام پرسید: خداوند متعال که
در قرآن مى فرماید: (و بالو الدین احسانا) چه معنى دارد و چگونه مى توان به
پدر و مادر نیکى نمود؟ امام فرمود: احسان این است که با آنان نیک رفتار
باشى ، آنان رامجبور نکنى که نیازهاى خود را از تو درخواست کنند، گرچه غنى
باشند. ازحال و روزگار آنان بپرسی و مشکلاتشان را درک کنى ،اگر آنان به سن
پیرى رسیدند، کمترین اهانتى را به آنان روا مدار وبر سر آنان فریاد نزن،
اگر تو را ناراحت کردند، تو به آنان اهانت نکن واگر تو را زدند بر سرشان
داد و فریاد نکن و سخنان تند نگو، به آنان سخن نیک و محبت آمیز بگو مثلا به
آنان بگو: خداوند شمارا ببخشد. این از تو گفتارى نیک است. (بحارالانوار، ج
71، ص 40)